Niy gŏdōm ze ślōnskim akcyntym

Tytuł je trocha przewrotny. Bo niy idzie ô to co jŏ niy poradza tak gŏdać abo niy chca. Idzie ô to co czegoś takigo jak ślōnski akcynt niy ma. Przinojmnij w tym znŏczyniu co wiynkszość ludzi se forszteluje. Bo – sam trza wejrzeć do słownika – akcynt to „wyróżnienie sylaby w wyrazie za pomocą nasilenia głosu”. A dyć w jynzyku ślōnskim akcynt je dokładnie taki sōm jak w polskim. Padŏ na przedostatnio sylaba. Bez to niy idzie rozróżniać ôbu jynzykōw skuli rōżnic we akcyncie. No to skōnd sie biere ta gŏdka ô ślōnskim akcyncie? Dyć kŏżdy sie z czymś takim trefiōł.

Ślōnzŏki gŏdajōm inakszyj

Trza prziznać co gŏdka Ślōnzŏka, nawet jak sie starŏ gŏdać „czysto po polsku”, brzmi trocha inakszyj. No ale wcześnij my już pedzieli co niy ma ślōnskigo akcyntu. No to skuli czego jak Ślōnzŏk cosik powiy to ôd razu wiadōmo co to je Ślōnzŏk a niy Warszawiŏk czy Poznaniŏk? Ano skuli tego co Ślōnzŏki używajōm tzw. pochylōnych samogłosek. Take samogłoski były kejsik tyż w jynzyku polskim. Dyć ôba jynzyki wyszły z tego samego starosłowiańskigo asta. Nawet w polskij ôrtografii zachowōł sie ślad po jednyj takij pochylōnyj samogłosce. To szkryfa „ó” czyli „u zamknięte”. Ôd 1936 r. niy zaznaczŏ sie już w piśmie inkszych pochylōnych samogłosek (pochylōnego a i e). Ôstało jyno „ó”, choć terŏzki czytŏ sie jōm tak samo jak „zwykłe u”. No to Polŏki zapōmnieli jak sie wymŏwiŏ pochylōne samogłoski. Ale Ślōnzkŏki niy. I dalij ich używajōm nawet jak gŏdajōm po polsku. I zamiast pedzieć „góra” gŏdajōm „gōra”, zamiast „ból” gŏdajōm „bōl”. I z inkszymi pochylōnymi samogłoskami je to samo. Rōżnica niywielkŏ, ale jednak je. I bez to wziyna sie gŏdka ô ślōnskim akcyncie.

Dŏwać pozōr na swoja gŏdka czy niy?

Prŏwda je takŏ, że dopōki wtoś niy wiy ô pochylōnych samogłoskach to gŏdŏ po polsku z „akcyntym”. Może ô tym wiedzieć abo niy. Ale niy wiy jak złōnaczyć co by bez tego „akcyntu” gŏdać. Dopiyro jak już wiy ô tych pochylyniach to wiy tyż jak tego „akcyntu” może uniknōńć. Bo wiy żeby gŏdać wyraźne „u” w tam kaj w jynzyku polskim je „ó”. Wiy, że trza gŏdać wyraźne „ą” abo „ę” kere w jynzyku ślōnskim niy wystympujōm. Ale to tyż działŏ w drugŏ strōna. Jak jakiś Polŏk, kery niy poradzi wypedzieć samogłosek pochylōnych prōbuje coś gŏdać po ślōnsku to brzmi to – co nŏjmynij – dziwacznie. Gŏdŏ wyraźne „o”, „a” czy „e” tam kaj te głoski powinny sie pochylać. A zdŏ sie tyż, że powiy wyraźne „ą” abo „ę”. Niydŏwno jeszcze niy bōło takich problymōw, ale jak zrobiyła sie moda na Ślōnsk i ślōnskość, to niykere prōbujōm np. śpiywać ślōnske szlagry chociŏż wcale niy poradzōm gŏdać pō naszymu.

Facebook